ఆధ్యాత్మిక గ్రంథాల్లో చెప్పిన ‘మాయ’ అంటే నిజంగా ఏమిటి?

జీవితంలో ఎన్నో కష్టాలు, ఆర్థిక ఇబ్బందులు లేదా మానసిక ఆందోళనలు ఎదురైనప్పుడు మనకు తెలియకుండానే ఒక రకమైన అసంతృప్తి కలుగుతుంది. మనం ఎంత సంపాదించినా, ఎన్ని సుఖాలు అనుభవించినా ఏదో వెలితి మనల్ని వెంటాడుతూనే ఉంటుంది. ఈ ప్రపంచంలో మనం చూస్తున్నది, అనుభవిస్తున్నది అంతా శాశ్వతం అని నమ్ముతాము. కానీ మన ఋషులు, ఆధ్యాత్మిక గ్రంథాలు ఈ జగత్తును ఒక మాయ (Maya) అని పిలిచాయి. అసలు ఈ మాయ అంటే ఏమిటి? ఇది మనల్ని ఎలా భ్రమింపజేస్తుంది?

సాధారణంగా మాయ అంటే ఏదో ఇంద్రజాలం లేదా కనికట్టు అని చాలామంది పొరపడుతుంటారు. కానీ హిందూ ధర్మశాస్త్రాల ప్రకారం మాయ అంటే లేనిదాన్ని ఉన్నట్లుగా చూపించే ఒక అద్భుత శక్తి. ఇది సత్యాన్ని కప్పి ఉంచి అసత్యాన్ని నిజమని నమ్మేలా చేస్తుంది. మన కంటికి కనిపించే ఈ భౌతిక ప్రపంచం, మన బంధాలు, ఆస్తులు అన్నీ ఈ మాయాజాలంలో భాగమే. ఈ మాయ అనే పదం వెనుక ఉన్న లోతైన అర్థాన్ని తెలుసుకోవడం వల్ల మన జీవితంపై మనకు స్పష్టత వస్తుంది.

కంటికి కనిపించేదంతా నిజమేనా? మాయా ప్రభావం ఇదే!

మనం నిత్యం చూసే ఈ ప్రపంచం మనకు ఎంతో వాస్తవంగా అనిపిస్తుంది. కానీ వేదాంతం ప్రకారం ఇది ఒక తాత్కాలిక సత్యం మాత్రమే. ఉదాహరణకు మనం నిద్రలో కలలు కంటున్నప్పుడు ఆ కల మనకు ఎంతో నిజంగా అనిపిస్తుంది. అక్కడ భయం, సంతోషం అన్నీ అనుభవిస్తాము. కానీ కళ్ళు తెరిచిన తర్వాత అది కేవలం ఒక భ్రమ అని అర్థమవుతుంది. అలాగే ఈ జగత్తు కూడా ఒక దీర్ఘకాలిక కల వంటిదని ఆధ్యాత్మిక వేత్తలు చెబుతారు. మన అజ్ఞానం వల్ల మనం ఈ అశాశ్వతమైన విషయాలను పట్టుకుని వేలాడుతుంటాము.

తాడును చూసి పాము అనుకోవడం: శంకరాచార్యుల వివరణ

ఆదిశంకరాచార్యులు మాయను వివరించడానికి ఒక అద్భుతమైన ఉదాహరణ ఇచ్చారు. చీకటిలో పడి ఉన్న ఒక తాడును చూసి మనం పాము అని భ్రమపడతాము. ఆ సమయంలో మనకు కలిగే భయం, వణుకు అన్నీ నిజమే. కానీ వెలుతురు వేసి చూసినప్పుడు అక్కడ ఉన్నది పాము కాదు, తాడు అని తెలుస్తుంది. ఇక్కడ తాడు అనేది పరమాత్మ అయితే, పాము అనేది మాయ. జ్ఞానం అనే వెలుగు కలిగినప్పుడు మాత్రమే మనకు ఈ సృష్టి వెనుక ఉన్న అసలు రహస్యం అర్థమవుతుంది.

మనల్ని బంధించే అవిద్య.. విముక్తినిచ్చే విద్య

మాయలో రెండు రకాలు ఉంటాయని మన పెద్దలు చెబుతారు. ఒకటి అవిద్య మాయ, రెండోది విద్య మాయ. అవిద్య మాయ మనల్ని కామ క్రోధ లోభ మోహాలకు గురిచేసి సంసార బంధాల్లో బంధిస్తుంది. ఇది మనల్ని అహంకారానికి గురిచేసి పరమాత్మకు దూరం చేస్తుంది. అయితే విద్య మాయ మనల్ని ఆధ్యాత్మిక మార్గంలో నడిపిస్తుంది. ఇది మనలో భక్తిని, వైరాగ్యాన్ని పెంచి మోక్షం వైపు అడుగులు వేయిస్తుంది. మాయను దాటాలంటే భగవంతుని అనుగ్రహం తప్పనిసరి అని శాస్త్రాలు ఘోషిస్తున్నాయి.

ఆధునిక కాలంలో మాయ అంటే ఏమిటి?

నేటి డిజిటల్ యుగంలో మాయ కొత్త రూపాలను సంతరించుకుంది. సోషల్ మీడియాలో కనిపించే ఆడంబరాలు, ఇతరులతో మనల్ని మనం పోల్చుకోవడం, నిరంతరం ఏదో సాధించాలనే తపన ఇవన్నీ ఆధునిక మాయాజాలం. మనం వస్తువుల వెనుక, హోదాల వెనుక పరిగెడుతూ మనలోని ప్రశాంతతను కోల్పోతున్నాము. ఈ బాహ్య ప్రపంచం ఇచ్చే ఆనందం క్షణికం అని గుర్తించడమే మాయ నుండి బయటపడటానికి మొదటి మెట్టు. మన మనస్సును అదుపులో ఉంచుకున్నప్పుడే ఈ భ్రమల నుండి మనం తప్పించుకోగలము.

మాయాజాలాన్ని దాటి పరమాత్మను చేరుకోవడం ఎలా?

భగవద్గీతలో శ్రీకృష్ణ పరమాత్మ 'మమ మాయా దురత్యయా' అని చెప్పాడు. అంటే నా మాయను దాటడం ఎవరికీ సాధ్యం కాదు, కానీ నన్ను శరణు వేడిన వారు సులభంగా దాటగలరని అర్థం. నిరంతర నామస్మరణ, నిష్కామ కర్మ, మరియు గురువు చూపిన మార్గంలో నడవడం ద్వారా మనం ఈ మాయను జయించవచ్చు. మనలోని 'నేను' అనే అహంకారాన్ని వదిలేసినప్పుడు, అంతటా ఉన్న ఆ దైవత్వాన్ని మనం దర్శించగలము. అదే నిజమైన ఆధ్యాత్మిక ఉన్నతికి మార్గం.

ఈ మాయా ప్రపంచంలో చిక్కుకోకుండా ఉండాలంటే భగవంతునిపై అచంచలమైన విశ్వాసం ఉంచాలి. నిత్యం దైవ చింతన చేస్తూ, సత్కర్మలు ఆచరిస్తే ఆ పరమాత్మ మనల్ని మాయ నుండి రక్షించి శాశ్వతమైన ఆనందాన్ని ప్రసాదిస్తాడు. సర్వం శ్రీకృష్ణార్పణమస్తు!